Przedszkole eko w Sianowie
Żłobek Gminny "Skrzat" w Sianowie

ul. Słowackiego 3
76-004 Sianów

Tel/fax. (094) 318-52-94
przedszkole.sianow@wp.pl

Poniedziałek 25. Września 2017
Imieniny: Aureli, Kamila i Kleofasa

Przedszkole gminne w Sianowie

Terapeutyczne znaczenie bajek i baśni w pracy z dziećmi

Najlepszym pokarmem dla rozwoju emocjonalnego dziecka jest czytanie mu mądrych książek w otoczeniu atmosfery ciepła i bezpieczeństwa. Książka oddziałuje na dziecko ilustracją, tekstem. Kontakt z książką aktywizuje proces mowy i myślenia. Dlatego budzenie zainteresowań czytelniczych niewątpliwie kształtuje na całe życie nawyk czytania i rokuje dobrze na rozwój człowieka. Zwyczaj opowiadania bajek i baśni ma swoje początki w odległej przeszłości. Baśń od zarania dziejów stanowiła istotną formę przekazu i edukacji. Jej fantastyczna rzeczywistość skupiała wokół siebie najwdzięczniejszych słuchaczy – dzieci , które oprócz rozwijania wyobraźni poznawały i kształtowały zachowania i wartości społeczne. Świat baśni z jasno zachowanym podziałem na dobro i zło, prawdę i fałsz, z nagradzaniem wartości cenionych społecznie i karą za czyny niegodne również dzisiaj jest wykorzystywany w edukacji najmłodszego pokolenia.
BAJKI wprowadzają dzieci w wieku przedszkolnym w świat roślin, zwierząt oraz ludzi z ich typowymi cechami i przywarami (na przykład bajki Ezopa). Ukazują im wzorce osobowe, prototypowe postacie dobra i zła. W bajkach dziecko zaczyna spostrzegać ludzkie zachowania oraz ich konsekwencje. Dowiaduje się, jakie wartości są cenione, za co spotyka nagroda lub kara. Poznaje abstrakcyjne pojęcia takie jak: dobro, zło, sprawiedliwość, miłość, przyjaźń i wiele innych. W BAŚNI dziecko odnajduje jednoznaczny podział na dobre, złe, białe, czarne. Ceni się w baśniach dobroć, pracowitość, odwagę,  a potępia: chciwość, skąpstwo, tchórzostwo, lenistwo i co najważniejsze - dobro zawsze zwycięża! Dzięki bajkom dzieci uczą się wrażliwości, empatii oraz zachowań prospołecznych. Baśń uczy optymizmu, zachęca do walki z przeciwnościami dostarcza pozytywnych wzorców. Oprócz niezaprzeczalnych walorów kształcących i wychowujących,
BAJKI I BAŚNIE mają również ZNACZENIE TERAPEUTYCZNE. Zauważono, że silnie oddziaływają na emocje, bo mówią o sytuacjach trudnych z którymi dziecko spotyka się na co dzień. Pokazują sposoby zachowania się, uczą samodzielnego rozwiązywania problemów. Przybliżają obcy, czasem nieznany, pełen zagrożeń i niebezpieczeństw świat ludzi dorosłych, w którym dziecko musi się dopiero nauczyć żyć. Baśnie ukazują problemy życia w sposób prosty i zwarty. Znajdziemy tu odbicie niemal wszystkich dziecięcych tęsknot i problemów, części przygód i wędrówki poza dom rodzinny, obaw, lęków i zawodów. Często spotykane są w tych opowiadaniach motywy bliskie dzieciom, uczucia rodzinne, miłość do matki, ojca, różny stosunek do rodzeństwa. Wszystko to dzieje się w atmosferze "cudowności", magii, fantazji tak bliskich dziecku. W dziecięcej literaturze pojawiają się prawdziwe problemy jak: śmierć - Dziewczynka z zapałkami, porzucenie - "Jaś i Małgosia". Dzięki tym bajkom dziecko spotyka się z tymi problemami w bezpiecznych warunkach, w ramionach mamy. Słuchając baśni dziecko identyfikuje się z postaciami bohaterów, odnajduje uczucia podobne do własnych, czuje, że pokonanie trudności jest możliwe. Dzieci w wieku przedszkolnym przeżywają różnego rodzaju lęki, obawy oraz pierwsze stresy na przykład: rozstanie z mamą, przedszkolny debiut, pierwsze przyjaźnie, konflikty. Każde dziecko, nawet najszczęśliwsze, mające poczucie bezpieczeństwa i miłości musi przejść przez okres intensywnego lęku, gniewu, buntu i poczucia odosobnienia, jest to całkowicie naturalne i poniekąd potrzebne. Dzieje się tak dlatego, że nikt nie może wykonać za niego tych zadań. Dziecko samodzielnie musi nabyć pewne umiejętności i kompetencje. Bajki pozwalają bez lęku spojrzeć na swoje problemy i uczą jak pomagać sobie samemu w trudnych sytuacjach. Poszerzają wiedzę dziecka o inne wzory dotąd nie znane.

W redukowaniu problemów emocjonalnych i wspieraniu dziecka w jego indywidualnym rozwoju pomocne są BAJKI TERAPEUTYCZNE– krótkie, często dowcipne utwory, adresowane do przedszkolaków i dzieci młodszych klas szkół podstawowych. W utworach tych świat realny miesza się z fantastycznym, a akcja toczy się w bajkowym świecie zabawek i zwierzątek. Według Marii Molickiej autorki metody "BAŚNIOTERAPIA" - bajka jest magicznym lustrem pozwalającym dziecku inaczej spojrzeć na to, co wydaje się trudne i nie do pokonania. Bajka potrafi poruszyć serca, wywołuje emocje, tłumaczy to, co niewytłumaczalne i trudne. Baśniowa czarodziejska rzeczywistość jest przyjemnym środowiskiem rozwijającym wyobraźnię. Dzięki bajkom i baśniom dziecko poznaje także język literacki, zapoznaje się z jego bogactwem i nabywa umiejętność poprawnego wysławiania się. Utożsamiając się z bohaterami fikcyjnych wydarzeń dziecko uczestniczy w skutkach dobrych i złych zachowań. Realne problemy dziecięcego świata często przez dorosłych pomijane, mogą pozostawić trwały ślad w młodej psychice i hamować normalne funkcjonowanie w społeczności rówieśniczej.Maria Molicka wyróżnia wśród nich :

    BAJKI RELAKSACYJNE

    BAJKI PSYCHOEDUKACYJNE

    BAJKI TERAPEUTYCZNE.

1. BAJKI RELAKSACYJNE– uspokajają, wyciszają dziecko. Ich akcja toczy się w miejscu dobrze im znanym i bezpiecznym, a bohater opowiadania doświadcza wszystkimi zmysłami miejsca, gdzie odpoczywa. Dlatego w tekście pojawiają się słowa np.: ...„kotek patrzył i patrzył, jak zaczarowany, w piękny lot motyla”... , ...” kotek poczuł zapach ziemi, kwiatów i drzew”... ( fragm. „Bajka o kotku” wg. M.Molickiej )

2. BAJKI PSYCHOEDUKACYJNE – wprowadzają zmiany w zachowaniu dziecka, poprzez pojawienie się bohatera z podobnym problemem. Mały słuchacz zdobywa doświadczenia, poznaje wzorce zachowań akceptowanych społecznie. Bajki psychoedukacyjne stymulują dzieci do kontrolowania swoich emocji i zachowań, są wsparciem dla procesu wychowawczo – dydaktycznego. Przykładem takiej bajki jest „Złotowłosa i trzy niedźwiadki” ( pierwotna wersja – Złotoloczka i trzy niedźwiadki ) – bajka ku przestrodze, w której pojawia się element wychowawczy : nie wolno brać i niszczyć cudzych rzeczy. Innym przykładem jest „Bajka o mróweczce” wg M. Molickiej, której celem jest kształtowanie u dziecka odwagi i wiary we własne możliwości.

3. BAJKI PSYCHOTERAPEUTYCZNE– zaspokajają potrzeby, dają wsparcie przez zrozumienie i akceptację, a ich głównym celem jest obniżanie lęku powstałego w wyniku niezaspokojonych potrzeb lub niewłaściwych wyobrażeń dziecka o czymś lub o kimś. W tych bajkach świat tworzy zrozumiałą dla dziecka rzeczywistość, pozwala oswoić się z trudnymi sytuacjami, a także znaleźć rozwiązanie problemu.

PRZYKŁADY ZNANYCH BAŚNI, Z KTÓRYMI MOŻNA PRACOWAĆ W KONKRETNYM PRZYPADKU :

    Radzenie sobie z przeciwnościami losu :Jaś i Małgosia , Królewna śnieżka

    Przywrócenie spokoju w życiu po wyratowaniu się z ciężkiej sytuacji: O wilku i siedmiu koźlątkach, Czerwony Kapturek, Trzy świnki

    Potrzeba doznawania miłości, bycia kochanym :Calineczka, Kopciuszek

    Potrzeba bycia cenionym, zdobycia uznania przez innych :Brzydkie Kaczątko, O dzielnym Krawczyku

    W przypadku rywalizującego ze sobą rodzeństwa :Kopciuszek

    Potrzeba wierności własnym przekonaniom oraz dotrzymywania obietnic :Czerwony Kapturek, Żabi król

    Wyrabianie życzliwości, wzajemnej pomocy, podkreślanie dobroci wobec innych, wrażliwości na krzywdę innych: M. Konopnicka -O krasnoludkach i sierotce Marysi

    Szacunek dla przyrody, świadomość niesienia pomocy zwierzętom: M.Kownacka: Rogaś z Doliny Roztoki

    Zrozumienie, uświadomienie, że pycha i chciwość nie popłaca: Aleksander Puszkin: Bajka o rybaku i złotej rybce

    Uświadomienie, że dobroć, skromność i posłuszeństwo rodzicom są ważnymi wartościami i są nagradzane. J. Brzechwa: Wiersze, Bajki samograjki: Bracia Grimm: Jaś i Małgosia, Kopciuszek

    Pielęgnowanie przyjaźni, nie uleganie złym wpływom J. Ch. Andersen: Królowa śniegu, oraz Piękna i Bestia, Król lew.

Z literatury współczesnej: M.Molicka „Mrok i jego przyjaciele”, „Bajkoterapia”, D.Brett „Opowiadania dla twojego dziecka”

Do korzystania z terapii z zastosowaniem bajek mogą sięgać także rodzice, czy opiekunowie. Dzieci często nie potrafią mówić o swoich problemach, nie rozumieją swoich uczuć, nie potrafią prosić o pomoc w ich wyjaśnianiu. Dorośli obserwując dziecko mogą z łatwością odnaleźć przyczynę lęku. Poza obserwacją wskazówką dla nas może być wybór dziecka. Zwróćmy uwagę na to, jakiej bajki lubi słuchać najczęściej.Bajki same w sobie przynoszą pokrzepienie, dzięki nim dzieci czują się silniejsze, spokojniejsze, wrażliwsze na piękno i dobro. Metoda kontaktu z dzieckiem za pomocą bajki terapeutycznej, w której trudne sytuacje znajdują rozwiązanie – daje dzieciom potrzebne wsparcie i poczucie bezpieczeństwa. A zatem w dzisiejszych, jakże trudnych nie tylko dla nas dorosłych, ale również dla dzieci czasach musimy dopasowywać się do nowych trudnych zadań oraz odnajdywać skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. Jednym z tych sposobów jest terapia przez literaturę. W dobie komputerów i telewizji nie sposób dostrzec szansy, jaką jest kontakt z dzieckiem poprzez książkę, która buduje zaufanie, zrozumienie i poczucie bezpieczeństwa dziecka, uwrażliwia go na dobro i piękno, daje mu wsparcie, stymuluje rozwój oraz umożliwia poznanie rzeczy cudownych i własnych motywów działania.

Opracowałamgr Anna Thiel